van Venus tot Nana, het vrouwbeeld in de kunstgeschiedenis
door kunsthistorica Karin Haanappel
Wie bepaalt het beeld van de vrouw? Wat is de ideale vrouw? In de afgelopen eeuwen is het ideale vrouwbeeld steeds onderhevig geweest aan de smaakopvattingen van mannen. Dit heeft alles te maken met de sociaal-maatschappelijke status van mannen en vrouwen door de eeuwen heen. Vanaf het moment dat de maatschappij rond 2500 BC androcratisch (man-gedomineerd) wordt, verkrijgen mannen zeggenschap over vrouwen en bepalen de "aantrekkelijkheid" van vrouwen: zij zetten de ideale vrouw als een erotisch lustobject neer.
In de periode daarvoor, de gynocentrische (vrouw-gecentreerde) culturen was dat een heel ander verhaal, toen werd het vrouwelijke als hoogste godheid vereerd.
Wanneer het christendom opkomt, zie je het vrouwbeeld weer veranderen en mede door het dualisme onstaan er twee typen vrouwen: de maagdelijke Moeder Maria en de schandelijke verleidster Eva. Lange tijd is dit een bepalend beeld geweest. In de renaissance grijpt men terug op de klassieke oudheid (600 BC - 300 AD) en mag het vrouwelijk naakt naar hartelust worden weergegeven, mits zij Venus of een andere mythologische godin is. Het classicisme wordt tot standaard verheven en de populaire Venus wordt een "zwoele, sensuele, aantrekkelijke godin van de liefde" met als gevolg dat alle prehistorische vrouwenbeeldjes die vanaf midden 19e eeuw worden gevonden als "Venus" worden bestempeld .
Eind 19e eeuw komt de "femme fatale" op, de verleidelijke vrouw die mannen de afgrond in werpt. Interessant om te zien dat deze mannelijke blik op de vrouw parallel loopt met de eerste feministische golfbewegingen. De komst van de 20ste eeuw brengt een heel nieuw type vrouw met zich mee.
Deze lezing stelt het vrouwbeeld in de kunstgeschiedenis centraal, vanaf de oudste beeldjes die wij aanduiden met “venussen” tot de “nana” beelden van Niki de Saint Phalle. Hoe wordt de vrouw weergegeven van 24.000 BC tot 2002 AD. Een scala aan kunstwerken en foto’s zal de revue passeren waarbij alle beelden in de context van de tijd waarin ze gecreëerd zijn, zullen worden geplaatst. We zullen ook ontdekken dat er een duidelijk verschil is tussen de mannelijke blik op vrouwen en de wijze waarop vrouwen zichzelf verbeelden. Deze lezing zal een nieuwe kijk op ons verleden (en heden) geven……
Recensie van deze lezing, klik hier
Het is ook mogelijk deze lezing uit te werken tot een studiedag of cursus. Meer informatie of boekingen, mail naar This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
Op 8 maart 2012 is het boek 'Herstory of Art' van Karin Haanappel verschenen bij A3 boeken (www.herstoryofart.nl). In dit boek wordt de kunstgeschiedenis vanuit een egalitair perspectief benaderd en ligt het startpunt rond 45.000 BC zodat zichtbaar wordt dat kunst van meet af aan gemaakt is door mannen én vrouwen!